Ten mężczyzna i ta kobieta

PARIS - MARGUERITE DURAS
Marguerite Duras (1914-1996), tu w roku 1955.

 

Bardzo dawno temu przeglądałam książki Marguerite Duras, francuskiej pisarki. Robiłam to głównie pod kątem scenariuszy filmowych, opartych na jej powieściach, do mojego ulubionego „Hiroszima, moja miłość” i pięknego, skandalizującego  (w 1992 roku, oczywiście) „Kochanka”. A poźniej także „Moderato cantabile”, sfilmowaną w 1960 roku przez Petera Brooka. Byłam zauroczona tymi filmami, miały w sobie słodycz, poezję i mrok dekadencji zarazem. Biła z nich jakaś aura ostateczności. Koniec, finito, ratunku, czarna ściana za życia. Zarazem bardzo dobrze opisywały naturę miłości, skazywały ją na trwanie i czasem na mękę, lecz także dawały nadzieję, że tylko ona może cokolwiek w nas zmienić. Łączyły miłość ze śmiercią, ale nie w dosłowny sposób, tylko w sferze poetyckiego wyobrażenia.

 

Hiroszima, moja miłość”, reż. Alain Resnais, 1959 r.

Nie inaczej jest teraz z „Chorym na śmierć”, którego odkryłam dzięki znajomej malarce, i kupiłam sobie w sieci, wraz z „Moderato cantabile”, którego już zbyt dobrze nie pamiętałam. Mój egzemplarz „La maladie de la mort” pochodzi z 1997 roku, nowszych wydań brak i tej książki raczej nie kupicie w księgarni, nie ma jej też w warszawskich antykwariatach.

Słowo „śmierć” w tytule brzmi dobrze, ale też przewrotnie, bo wcale nie chodzi o tę dosłowną śmierć, chociaż…. – tak, książka jest o kimś, dla kogo brak uczuć i potrzeby bliskości równa się z byciem martwym za życia. Ten człowiek uświadamia sobie to bardzo powoli, w toku odkrywania kolejnych warstw intensywnej i krótkiej relacji.

O książce Duras napisała:

Moja niechęć do klasycznych opowieści miłosnych sprawiła, że w La maladie de la mort w ogóle nie interesuje mnie anegdota. Bezsilność mężczyzny wobec kobiety – przypadek, a może właśnie przyczyna miłości? Oto ta książka.

Mnie zachwycił język i atmosfera tej krótkiej powieści. Jest bardzo teatralna, wręcz dramaturgicznie skrojona pod scenę i w poetyckim posłowiu autorka pisze, jak wyobraża sobie tę właśnie scenę, scenografię i bohaterów. Tłumaczenie Belli Szwarcman-Czarnoty jest bardzo dobre, więc pozwolę sobie zacytować kilka fajnych fragmentów powieści, czyli dialogu kobiety i mężczyzny de facto. Role kobiety i mężczyzny można odwrócić zresztą, bardzo ciekawie by to zabrzmiało w sztuce teatralnej, kiedy to on tłumaczyłby jej naturę uczucia:

Pokój nieznacznie się rozjaśnia słonecznym blaskiem, jeszcze ciemnym.

Ona otwiera oczy, zamyka je. […] Pan nadal mówi, sam na świecie, tak, jak pan tego pragnie. Mówi pan, że milość zawsze wydawała się panu nie na miejscu; że nigdy pan nie pojął, zawsze unikał pan kochania, zawsze chciał pan mieć wolność niekochania. Mówi pan, że jest zgubiony. Mówi pan,  że nie wie pan, jak, w czym się pan zgubił. […]

Pyta pan, jak uczucie kochania mogłoby powstać. Ona odpowiada panu: Może z jakiejś nagłej szczeliny w logice wszechświata. Mówi: na przykład z jakiegoś błędu. Mówi: nigdy z chcenia. Pyta pan: Czy uczucie kochania mogłoby powstać z innych jeszcze rzeczy? Błaga ją pan, żeby powiedziała. Ona mówi: Ze wszystkiego, z przelotu ptaka, ze snu, z marzenia sennego, z bliskości śmierci, ze słowa, ze zbrodni, z siebie, z siebie samego, nagle, nie wiadomo, jak.

Ten klimat, to rozdarcie i tę nagłość uczuć dobrze pokazują filmy, oparte na powieściach Duras. Oto polski plakat sprzed kilkudziesięciu lat do „Hiroszimy”, ładniejszy niż ten oryginalny, francuski:image

Szpital dla duszy

a0709557519_2

Hoszpital, „Weszoło”, wyd. Thin Man Records, 2015

Bez obaw. To nie płyta tylko dla przewlekle chorych, czy wariatów, lecz po prostu – dla zwykłych ludzi, dla każdego. Ale związek z medycyną, zgodnie z nazwą zespołu ma, bo naprawia uczucia. Albo przynajmniej próbuje, grzebiąc w nich, podcinając i zszywając na powrót. To jednak przyjemna terapia, zapewniam. A przy okazji jeden z najciekawszych debiutów w polskiej alternatywie w tym roku. Posłuchajcie:

Trio Hoszpital powstało w 2012 roku. Założyli je: Michał Bielawski, gitarzysta z Poznania (obecnie także lekarz stażysta), Adrian Borucki (perkusja) i Mateusz Majczak (bas). Równo rok temu wydali ciekawą EP-kę „Szmutno”. Przez pewien czas szukali wydawcy, w końcu znaleźli – kuźnię talentów ostatnich kilku lat, takich jak UL/KR czy Drekoty, wytwórnię Thin Man Records. Tam i dopiero teraz ukazał się ich pełnoprawny debiut. Czyli krótki, złożony z ośmiu utworów „Weszoło”. Krótki, ale mocny i spójny.

Gitarowa nostalgia wciąż w modzie, jak się okazuje, ale mało kto potrafi nie popaść w banał, grając na gitarze, śpiewając i pisząc jednocześnie zgrabne piosenki o miłości. Hoszpital to wszystko potrafi, a przy tym także brzmieć świeżo, i to mimo odwołań do przeszłości – do twórczości Republiki, Variete czy gdańskiej/gdyńskiej sceny lat 80 (Bóm Wakacje w Rzymie). Nowofalowe brzmienia raczej zresztą odzywają się tu dość dalekim echem, jak napomnienie o genealogii wciąż obecnego na tej płycie smutku, niż są dosłownie przepisywane. Krótkie, powtarzane w ramach zwrotki motywy, porwane na na rytmicznie skandowane tercje („Anuluj”), prowadzą głównie słowa, a gitary są mocno podporządkowane melodiom.

Głos Michała dobrze uzupełnia wokal Joanny Bielawskiej, jego utalentowanej żony (Asia i Koty), która także gra tutaj na fortepianie. Jej delikatny głos, przestrzeń w tle, sample – to wszystko mi przypomina o innym debiucie sprzed lat, do którego wciąż wracam, sopockiej formacji Kobiety. Też słychać w ich graniu charakterystyczną dla ludzi morza melancholię.

Ktoś napisał, że nad tym albumem unosi się duch Grzegorza Ciechowskiego, i to prawda, ale niecała. Michał Bielawski być może nieświadomie (lub świadomie) używa poetyki i frazy Ciechowskiego, jak tutaj: „będziemy pić sobie z ust/ będziemy pić siebie z ust/ potem zjemy się na raz  („Głód”) albo tu: „całe ciało bólu anuluj” („Anuluj”). Czasem da się wyczuć tu mrok bydgoskiej apokalipsy, jakby wprost spod palców Grzegorza Kaźmierczaka z Variete – weźmy cudowne „Owady” czy „Warzywa i owoce”:

„to co masz w środku to miej

 nie musisz siebie się bać

 to co masz w środku to miej

to co jest w głowie to jest

 nie musisz się tego bać

 to co jest w głowie to jest

biegniemy na manowce

warzywa i owoce

na palcach włosy plączesz

zmieniamy dziś proporcje”

Ale nie jest to żaden przeżuty wieszcz, tylko udana poezja własna, o czym świadczą też wcześniejsze teksty z EP-ki („nie wychodzą nam orgazmy”). Bielawski pisze świetnie, ma rzadki w muzyce dar poetyckiego skrótu, a przede wszystkim, jako nieuleczalny wrażliwiec, umiejętnie tropi związki muzyki i ciała, jako narzędzia bólu, szczęścia, ewolucji (człowieka i świata), braku, rozpadu. Tylko, że na tej płycie rozpada się w ostateczności właśnie, i na powrót składa dusza, nie ciało. Jego, moja, twoja.

Teksty Hoszpitala od wczesnych tekstów pochodzących również z Poznania Much, dzielą lata świetlne. Piosenki Much, i te sprzed ośmiu lat, i te sprzed roku, też są „blisko” brudnego, sponiewieranego ciała, ale Hoszpital, trochę na chłodno, niewinnie i naiwnie, wchodzi temu ciału do środka i prześwietla do imentu. A potem unosi się nad nim i zmierza gdzieś wyżej. Lubię tę bolesną naiwność, właśnie jak z Andrzeja Bursy, którego wiersz „Ja chciałbym być poetą” Bielawski interpretuje tu.

O tym myślę, słuchając ich pięknego debiutu. Jak pogodzić spadające, przeszkadzające ciało, pozbawione snu, chropowate, ze wnoszącą się duszą? Gdy wokół „chorują ściany, choruje tlen”? Gdzieś znalazłam słowa Blelawskiego – że dziś jest lepszy dzień, czyli dzień pozytywnego smutku. To dobrze opisuje stan nieważkości i słodko-gorzki smak tej muzyki. Kiedy słuchałam w domu „Weszoło”, moje dziecko, które teraz zresztą w kółko odtwarza już ten album na głos, z pamięci, powiedziało: „mamo, ten pan co śpiewa, to chyba nigdy w życiu się nie uśmiechnął”. Zaraz jej wytłumaczyłam, że dobrze jest być smutnym z natury i umieć okiełznać ten smutek taką muzyką, jak w rozpoczynającym płytę „ABCDF”. I wtedy znów jest fajnie na świecie.

Od dawna nic mnie w młodej polskiej muzyce tak nie wzruszyło, od A do Z, bez zastrzeżeń, jak „Weszoło”. I naprawdę nie wiem, jak się Hoszpitalowi ta sztuka udała, ale grając w zasadzie głównie smutne dźwięki – nagrali pełen nadziei (a więc może i wesoły?) album. O, tutaj go można (a nawet trzeba) kupić:

http://hoszpital.thinman.pl/

0004917193_10

Hoszpital

/materiały Thin Man Rec./@Robert Przyszlak/